پژوهش در دوره ی کارشناسی

( آ ) طرح :

 بررسی روش ها و نحوه ی پژوهیدن در دوره ی کارشناسی، که منجر به ارایه سمینارهای علمی و تدوین پایان نامه است.

( ب ) ضرورت :

 جمع آوری ها، استنادات، گردآوری و چگونگی تدوین علمی بر پایه ی کتب و مقالات قابل اعتنا و ترجیحاً به روز توسط دانشجویان مقطع کارشناسی.

( پ ) هدف :

 در مقطع کارشناسی نیاز به ارجاع علمی است. دانشجو تا حد کارشناسی می باید توانایی ها و استنتاج های خود را به صورت تدوین نظری مکتوب کرده و خیلی به تصورات و اندیشه های شخصی خود گرایش پیدا نکند.

( ت ) متریک ( اندازه گیری چگونگی ها ) :

 در مقطع کارشناسی دو/ سوم پژوهش علمی باید با ارجاع ( مستقیم یا نقل به مضمون ) از کتب و اسناد معتبر باشد، و یک/ سوم پژوهش اختصاص به انشای دانشجو پیدا می کند. بدیهی است این انشاء صرف نصب مطالب و ویرایش آن می گردد.

( ث ) ساختار اصلی پژوهش :

1ــ تایتل ( TITLE ) یا موضوع پژوهش : این موضوع شامل سه قسمت اصلی ؛ موضوع ( ایده )، زاویه دید محدود و عنصر مداخله است.

مثال :

 وضع اجتماعی زن در سومین دوره ی نوشتاری هنریک ایبسن.

    عنصر مداخله           زاویه دید محدود            موضوع

2ــ چکیده :

کل پژوهش در پنجاه کلمه، حاوی فرضیه ها و سئوالات و چگونگی پژوهش، در چکیده عنوان می شود.

معمولاً چکیده پس از اتمام فصول و نتیجه گیری نگارش می شود.

3ــ فهرست نویسی :

تمام پژوهش با شماره ی صفحه به فصل و بخش قابل تقسیم باشد، به نحوی که سریعاً خواننده به موضوع مرد نظر دست پیدا کند.

4ــ پیش گفتار ( دیباچه / سخن اول ) :

نگارشی صمیمی و خودمانی از پژوهشگر است که به قصد نوشتن بسیار موجز حرف دل، در ابتدای پژوهش می آید. در این پیش گفتار، سخن ها حول محور علاقه مندی دانشجو به مبحث مورد نظر، نحوه ی انتخاب آن و سایر مسائل شخصی است که نهایتاً تا دو صفحه به نگارش می رسد.

5ــ مقدمه :

در پژوهش های دوره ی کارشناسی معمولاً فصل اول، همان مقدمه است که به معرفی پیشینه موضوع و تعاریف می پردازد.

6ــ فصل دوم :

تعمیم عنصر مداخله در موضوع در این فصل انجام می شود. طبق مثال قبل عنصر زن و ضرورت پیدایش وضع اجتماعی آن در آثار هنریک ایبسن، در این فصل مورد دقت قرار می گیرد.

7ــ فصل سوم :

شاهدهای مثال لازم که به بررسی عملی عنصر مداخله در موضوع می پردازد، در این فصل بررسی می شود. به عنوان نمونه در مثال قبل بررسی تحلیلی از وضع زن در آثاری همچون ؛ "جان گابریل بورکمان" و "وقتی ما مردگان برخیزیم" مورد دقت قرار می گیرد.

8ــ نتیجه گیری :

این بخش جداگانه توسط پژوهشگر در انتها می آید و ارزش فصل را ندارد. پژوهشگر باید بدون استناد به هیچ مرجعی نتیجه مستقل خود را اعلام و از آن دفاع کند.

صفحه بندی این بخش نهایتاً تا سه صفحه است.

9ــ مراجع و مأخذ :

تمام کتب، مقالات، سایتها و مراجع پایان نامه که در قبل نیز در فصل ها به صورت پانویس آمده است، به ترتیب حروف الفبای نام خانوادگی مرتب و چیده می شود.

( ج )  عملیّات پژوهش :

1ــ صفحه بندی :

شمارگان صفحات پژوهش از آغاز مقدّمه که شرح علمی آغاز می شود، تا قبل از آن، از صفحه چکیده تا پایان پیش گفتار، شماره صفحات جداگانه و معمولاً با حروف الفبا انجام می شود.

2ــ صفحات آغازی :

جلد، بسم الله الرّحمن الرّحیم، تکرار جلد، سپاس ها، تشکر و قدردانی در ابتدا و با صفحات مجزا است.

3ــ پانویس ها :

3ــ1 تمام کلمات غیر فارسی اعم از اسم ها و سبک ها با شماره ی مشخص و در پانویس به صورت انگلیسی می آید.

3ــ2 همچنین نحوه ی استفاده از منابع و آوردن پانویس دارای مشخصات متغیّری است که یکی از این روش ها چنین است :

3ــ2ــ1 در صورت استفاده نقل به مضمون از یک منبع، نام مؤلف یا کتاب اجتماعی به صورت اجمالی در متن آورده می شود.

به عنوان نمونه : استانیسلاوسکی در تئوری بنیادین هنر مؤلفه، صداقت در کار گروهی را از اهم موضوعات در آغاز یک حرکت کارگاهی اعلام می کند.

تذکّر (1) : دانشجو باید کاملاً اشراف به حیطه این گونه موارد داشته باشد و بدون اطلاع و سرسری دست به چنین اقدامی نزند.

تذکّر (2) : در صورت استفاده از نقل به مضمون، بهتر است خود کتاب بدون صفحات و جزئیّات در پانویس بیاید و در انتها نیز در قسمت "برای مطالعه بیشتر" اعلام شود.

3ــ2ــ2 استفاده از منابع و اسناد به صورت ارجاع مستقیم از اصلی ترین وظایف تدوین است.

مطلب مورد نظر به طور کامل و دست نخورده و عاری از ویرایش در گیومه به پژوهش اضافه می شود و پس از هر استفاده از چنین ارجاع مستقیمی، حتماً انشای دانشجو باید ارایه شود. در واقع دو منبع یا دو ارجاع متوالی، نادرست است.

تذکّر (1) : استفاده بیش از صد و هشتاد کلمه از هر کتاب برای این دوره مجاز نیست.

تذکّر (2) : نحوه ی معرفی پانویس :

1ــ نام خانوادگی نویسنده، نام نویسنده، نام کتاب، نام مترجم، نشر، سال، چاپ ( در صورتیکه بالای چاپ دوم باشد، باید ذکر کرد. )، شماره ی صفحه.

( چ ) ساختار فرعی پژوهش :

به طور معمول آوردن بعضی موارد در پایان نامه، تلاش و دقت بیشتر پژوهشگر را به اثبات می رساند و در اقناع خواننده تأثیر دارد. از آن موارد می توان به چند مورد اشاره کرد :

1ــ آوردن فرضیه های پژوهش :

فرضیه پژوهش به صورت جملات کوتاه خبری در چکیده ذکر می شود.  مثال :

ــ وضع اجتماعی زن در دوره ی سوم نوشته های ایبسن نازل می شود.

ــ امیدواری ایبسن در دوره ی سوم نوشته هایش به تدریج از بین میرود.

ــ اعتقادات ایبسن دردوره ی سوم نوشته هایش به تدریج سست می شود.

2ــ آوردن پرسش های پژوهش :

پرسش ها به صورتی کاملاً ساده به سئوالی کردن همان فرضیه ها اختصاص دارد.

مثال :

ــ آیا وضع اجتماعی زن در دوره ی سوم نوشته های ایبسن نازل می شود؟

ــ آیا امیدواری ایبسن در دوره ی سوم نوشته هایش به تدریج از بین می رود؟

ــ آیا اعتقادات ایبسن در دوره ی سوم نوشته هایش به تدریج سست می شود؟

تذکّر : رسیدن به همین فرضیه ها و پرسش های ساده ی پژوهش، سهم به سزایی در فصل بندی پژوهش دارد. این امر، یعنی فصل بندی پژوهش معمولاً موجبات سردرگمی پژوهشگر را به وجود می آورد.

3ــ معرفی ژانر پژوهش :

ــ ژانر پژوهش نوع برخورد مخاطب را با خود به وجود می آورد.

ــ ژانرهای پژوهشی معمول چند دسته هستند، که سه دسته اصلی آنها ؛ انتقالی، کاربردی و توسعه ای است.

ــ انتقالی در نجوم، کاربردی در مهندسی و توسعه ای خاص پژوهشهای علوم انسانی، از جمله هنر است.

ــ ژانر توسعه ای، تبیین اسناد است از زاویه دید پژوهشگر.

4ــ معرفی نحوه ی پژوهش :

ــ معمولاً در دو دسته ی پایه ای نحوه ی پژوهیدن میدانی و کتابخانه ای است.

ــ میدانی مصاحبه یا گزارش یا خبر را در بر می گیرد.

ــ کتابخانه ای نیز بهره گیری از کتب، اسناد و سایت ها است.

ــ برای هر دو نحوه اعلام دقیق زمانی و مکانی الزامی است.

5ــ پیوست ها :

پس از مراجع و مأخذ پیوست ها به طور جداگانه شامل پیشینه های پژوهشگر، عکس ها و مطالب بیشتر با شماره گذاری بیاورید.

در فهرست نیز تحت عنوان پیوست 1 و 2 و 3 و ... اعلام کنید.

تدوین گزارش کار :

معمولاً نت نویسی و لحظه نگاری در تمام کارهای هنری صورت می پذیرد. این امر نیز همچون یک پژوهش علمی، نیاز به استنادات دارد و همانند آن فصل بندی می شود. اما ساختار اصلی آن، گزارشی است و به ذکر چگونگی های انجام عمل می پردازد.                                      

نوشتن هر گونه گزارش توصیفی و یا کلیات دراین گونه مکتوبات، موجب سرگردانی خواننده می شود.                                                    

به طور معمول یک گزارش کار به قسمتهای زیر تقسیم می شود ( این تقسیم بندی معادل فصل بندی پژوهش است. ) :                                                                                                    

1ــ معرفی اثر، نویسنده، سایر کارها

2ــ علّت انتخاب اثر

3ــ وجوه دراماتیکی اثر ( وضعیت، شخصیت، موقعیت )

4ــ عناصر دراماتیکی اثر ( کلمه، آوا، حرکت، رنگ، موسیقی، سنوگرافی ، گریم، لباس، نور، اشیاء دستی، اشیاء صحنه )

5ــ شناسنامه

ــ برای هر گرایشی، به وجود آوردن گرایش بسته به موارد آن تغییر می کند.                             

 ــ گرایش بازیگری : شناسنامه ی شخصیت ؛ اجتماعی، قشری، اعتقادی، فیزیکی، روانی.            

ــ گرایش کارگردانی : خلاصه داستان، طرح، تحلیل، عناصر، ترکیب.                                     

 ــ گرایش طراحی صحنه : تحلیل، مواد اوّلیه، زاویه ی دید، رنگ، حجم، سطح و ...                    

ــ گرایش نویسندگی : تحلیل، کلمات، چیدمان کلمات، بافت دراماتیک، مابه ازاهای اجتماعی و ...                                                     

6ــ زمان بندی :                                                                                                   

گزارش کار در فصل سوم پژوهش، که شاهد مثال است به طور زمان بندی شده و روز به روز، اتودهای انجام شده، فرایافت ها و چگونگی آنها را اعلام می کند.                                          

فصول مقدمه و دوم عیناً در گزارش کار می آید.

7ــ ارزش افزوده یا دید شما در کار عملی چه بوده است؟

تذکّر : وضع و وزن یک گزارش کار نیز با اتکا بر استنادات و مراجع آن مورد سنجش خواننده قرار می گیرد.

توضیحات بیشتر درباره ی گزارش کار عملی :

به صورت مسأله با دقت نگاه کنیم ؛ سه کلمه در کنار هم قرار گرفته اند :                                

1ــ گزارش

2ــ کار

3ــ عملی

1ــ گزارش :                                                                                                        

تعریف دقیق گزارش، عبارت است از ؛ گفتن، تعبیر، بازگو کردن یا نوشتن دقیق یک اتفاق یا حادثه یا هر واقعه که دارای شگفتی و تازگی باشد بدون دخالت احساسات و یا تعابیر درونی شخص گزارش دهنده.                                                                                                               

ــ نگفته پیداست که دخالت در گزارش و یا تعاریف شخصی و یا اظهار نظر کردن بدون مستندات در راستای یک گزارش نیست.

ــ یک گزارش خوب خواننده یا شنونده را در موقعیت آن واقعه قرار می دهد و از مخاطب خود شرکت نمی خواهد، بلکه اطلاع پیدا کردن مخاطب مقصود نظر است.

2ــ کار :

هر گونه پژوهش در راستای گرایشی که دانشجو دارد و باید به صورت یک سلسله رفتارهای منظم و برآمده از یک متد، تبدیل به رویداد شود، کار خواهد بود.

3ــ عملی بودن :

در راستای عملی بودن سلسله رفتارهای منظم، تأسی به این نکته که پژوهش عملی صرف، مد نظر نیست و باید حوزه کاری وسیع و برآمده از فعالیت باشد.                                                     

حرف آخر :

اگر هر متدی در هنر وابسته به آماده شدن، اتود کردن و خارج شدن از محیط باشد، گزارش کار عملی، طراحی نظری و به کار بسته شده  دانشجو است که در رسیدن به یک هدف مشخص اقدام به عمل می کند. فراموش نکنیم که گزارش کار عملی، نیمه ی عملی پروژه ها است و وابسته به مستندات.                                                                                                           

****

در گردآوری و تدوین این مطالب، از کتاب دوجلدی واقعه گری علمی، نوشته کارل ریموند پوپر، همچنین کتابچه جامع روش تحقیق دانشگاه تربیت مدرس، و نیز از مطالب دکتر شیرین بزرگمهر ــ در ارتباط با پژوهش علمی و پژوهش تجربی ــ و تجربه های شخصی و پژوهشی خود مؤلف، بهره برده شده است.                 

ــ اصول یک گزارش کار :

1ــ انگیزه گزارش ؛ که خود شامل :

الف ــ اندیشه ها

ب ــ طلقی ها

ج ــ راه کارها و راه های احتمالی که در کار عملی در پیش رو داریم.

2ــ حذف پیش فرض ها

3ــ حذف تعصب

4ــ همدلی با کل گروه

5ــ خود را جزئی از ماجرا دانستن

6ــ ایجاد سرعت از طریق کاهش یا افزایش روند کار در گزارش

7ــ هموندی ( نشان دادن رقابتهای خصمانه یا دوستانه گروه برای رسیدن کار )

8ــ اجتناب از هر گونه لحن های شاعرانه

9ــ مطالعه ی کافی گزارشگر پیش از گزارش و در روال کار

10ــ ارزیابی هر لحظه از گزارش نسبت به هدف ( هرگز نباید از هدف دور شویم. )

11ــ گردآوری اطلاعات جامع

12ــ ترس از ناآگاه جلوه کردن ( گزارش عینی است. )

13ــ برطرف کردن تردیدها ( چگونگی رفع تردیدها بیان شود. )

14ــ کسب اطلاعات از منابع به جای نظرهای شخصی

15ــ اجتناب از برخوردهای کلیشه ای

16ــ نکته گویی

17ــ دوری از دست انداختن و استهزاء

18ــ بازخوانی مکرر گزارش ها

19ــ اجتناب از پیش بینی آینده

20ــ اعلام مکان و زمان و چگونگی ها

21ــ ایجاد فضای قابل اعتماد و برخورد صادقانه با وقایع

22ــ مشخص بودن پرسش اصلی

23ــ اصرار بر روی هدف

24ــ اجتناب از تظاهر به بیش دانستن

25ــ اجتناب از تکذیب ( از موضوع، اشخاص و ... )

26ــ ایجاد احتمال اشتباهات

27ــ تحریر افزوده های هر روز ِ کاری

28ــ اجتناب از پاسخ های عجولانه

29ــ استفاده از منابع قابل اعتماد و غیر مشکوک

30ــ دوری از ادعا

31ــ دوری از گزارشی که توسط شاهدان گفته می شود.

32ــ بررسی دقیق جزئیاتی که به عینیت تبدیل شده باشد.

33ــ پیگیری هر روز ِ گزارش

34ــ پرهیز از پنهان کاری

35ــ صریح نوشتن

36ــ برای جلوگیری از خشکی، ایجاد لطیفه نسبت به وقایعی که اتفاق افتاده، ایراد ندارد.

37ــ وضوح کامل جملات

38ــ بیان یکدست نحوه ی جمع آوری اطلاعات

39ــ از واژ های غیر معمول استفاده نشود.

40ــ هر روز ِ گزارش دارای یک اتفاق تازه باشد.

41ــ دارای نوآوری باشد، در صورتیکه صداقت در آن وجود داشته باشد.

42ــ در لحظه به فرض هایی که می رسیم باید مشخص شود.                                                

 43ــ از احساسات گرایی و لودگی پرهیز شود.                                        

44ــ مدام باید جرح و تعدیل شود توسط گزارشگر.                                                           

45ــ ورودی گزارش مانند یک ورودی داستان و نمایشنامه است. در همان لحظه ی اول به قول پل اونیل دو انگشت شصت را بر روی حنجره ی مخاطب گذاشته و تا آخر نگه داشته شود.                                 

 46ــ حجم اصلاً ممهم نیست. ( مطلب مهم است. )                               

محمود رضا رحیمی/ شماره ۴ نشریه ی متن رود/ ادبیات دراماتیک/ ویژه ی پایان نامه